Ceci n'est pas un Tuymans
Je kan er niet omheen: dit beeld is een kopie, maar daar gaat het niet om. De ware vraag is wie hier de kunstenaar is, bij wie het artistieke zwaartepunt ligt. Bij Katrijn Van Giel of bij Luc Tuymans? Ik denk dat we hen, hoewel ik het werk van Tuymans absoluut geen verbetering vind van het originele werk, beiden als 'kunstenaar' kunnen beschouwen. Dan stuiten we natuurlijk meteen ook op de vraag: wat is een kunstenaar? Plato zou antwoorden dat dat iemand is die zijn subjectieve indruk van de werkelijkheid weergeeft. Dat wil dus zeggen dat elke selfie op de zolderkamer of met pakweg de Mona Lisa automatisch een kunstwerk is. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Toch mogen we het kind niet met het badwater weggooien, of de hele fotografie niet met de zolderkamerselfie. Fotografie - of zeker toch bepaalde fotografie - is zeker ook een respectabele kunst.
En dat is nu precies de fout die Tuymans ook gemaakt heeft. Hij bestempelt de fotografie als inferieure kunst wanneer hij het zelfs niet nodig acht de kunstenaar in kwestie even een mailtje te sturen. En om geld gaat het ook niet. Tuymans' schilderij is verkocht voor 500 000 euro. Die auteursrechtenvergoeding had er wel af gekund. Waar dit om draait, is om macht, om arrogantie en superioriteit. Stel dat ik, om eens een ander medium te noemen, een toneelstuk maak met als decor een enorme print van Tuymans' werk, in aangepaste kleuren weliswaar, en hem geen toestemming vraag omdat 'foto's die ik op internet vind toch openbaar zijn' (naar analogie met zijn argument dat foto's uit de krant openbaar zijn). Dan is het toch niet verwonderlijk dat hij mij een proces aandoet?
Als we in Plato's Staat leefden, was de hele heisa van processen en plagiaat niet nodig geweest. Kunst zou verboden zijn en de mensen zouden wat anders moeten verzinnen dan schilderen of selfies maken met de Mona Lisa. Want ach, dwalende mens, denkt Plato, waar houdt ge u toch mee bezig? Kunst is niet alleen intrinsiek zinloos, maar ook gevaarlijk. Door schaamteloos de werkelijkheid te kopiëren, duwt ge ons nog dieper de grot in.
Katrijn Van Giel heeft met een krijtje een schaduw omlijnt en Luc Tuymans heeft die lijn vakkundig op een blad geschilderd en tegen de muur geplakt. Het vierde stadium vanaf de werkelijkheid. Misschien moet iemand nog een selfie nemen met Tuymans' werk, dan zitten we aan vijf.
Hier komt voor mij Plato's tekortkoming aan het licht. Is kunst hetzelfde als zuivere reproductie? Ja, zegt Plato. Nee, zeg ik. Uiteraard bestond de fotografie nog niet en was er nog geen sprake van selfies in de Oudheid. In zekere zin had de beeldende kunst toen de functies die triviale fotografie vandaag heeft: vastleggen en beeldvorming van wat de mensen zich niet kunnen voorstellen.
De kunstenaar was een vakman. Zijn product was belangrijker dan hijzelf. Het stond hem daarvoor vrij andermans werk te kopiëren (imitatio) en naar eigen goeddunken te bewerken (aemulatio). Zonde dat Luc Tuymans niet 2500 jaar eerder geboren is.
Onze hedendaagse opvatting van de kunstenaar als creatief brein is ontstaan in de Romantiek. Sindsdien is de kunstenaar en zijn persoonlijke beleving van de werkelijkheid steeds centraler komen te staan. Dat is de geboorte van de artistieke meerwaarde, van het verschil tussen een kunstfoto en een selfie of van waarom mensen naar een museum gaan en niet gewoon gaan wandelen in het park.
Als we in Plato's Staat leefden, was de hele heisa van processen en plagiaat niet nodig geweest. Kunst zou verboden zijn en de mensen zouden wat anders moeten verzinnen dan schilderen of selfies maken met de Mona Lisa. Want ach, dwalende mens, denkt Plato, waar houdt ge u toch mee bezig? Kunst is niet alleen intrinsiek zinloos, maar ook gevaarlijk. Door schaamteloos de werkelijkheid te kopiëren, duwt ge ons nog dieper de grot in.
Katrijn Van Giel heeft met een krijtje een schaduw omlijnt en Luc Tuymans heeft die lijn vakkundig op een blad geschilderd en tegen de muur geplakt. Het vierde stadium vanaf de werkelijkheid. Misschien moet iemand nog een selfie nemen met Tuymans' werk, dan zitten we aan vijf.
Hier komt voor mij Plato's tekortkoming aan het licht. Is kunst hetzelfde als zuivere reproductie? Ja, zegt Plato. Nee, zeg ik. Uiteraard bestond de fotografie nog niet en was er nog geen sprake van selfies in de Oudheid. In zekere zin had de beeldende kunst toen de functies die triviale fotografie vandaag heeft: vastleggen en beeldvorming van wat de mensen zich niet kunnen voorstellen.
De kunstenaar was een vakman. Zijn product was belangrijker dan hijzelf. Het stond hem daarvoor vrij andermans werk te kopiëren (imitatio) en naar eigen goeddunken te bewerken (aemulatio). Zonde dat Luc Tuymans niet 2500 jaar eerder geboren is.
Onze hedendaagse opvatting van de kunstenaar als creatief brein is ontstaan in de Romantiek. Sindsdien is de kunstenaar en zijn persoonlijke beleving van de werkelijkheid steeds centraler komen te staan. Dat is de geboorte van de artistieke meerwaarde, van het verschil tussen een kunstfoto en een selfie of van waarom mensen naar een museum gaan en niet gewoon gaan wandelen in het park.
Reacties
Een reactie posten