Reactie op Keijen

Voor Keijen heb ik al een hele tijd geleden de volgende tekst geschreven als reactie op zijn idee. Hoewel het een korte tekst is, en niet eens een met een filosofische vorm, wil ik hem toch ook graag nog even op mijn eigen blog delen. Ik vind immers geen betere woorden om de link tussen kunst en menselijke verbeelding weer te geven.

Eigenlijk, in zijn meest pure, objectieve vorm, betekent kunst helemaal niets. Een steen waarin gekapt is, is niet meer dan een steen waarin gekapt is. Een wanhopige poging van stervelingen om zich tot de eeuwigheid te verheffen? Om hun sporen achter te laten? Net als katten die hun territorium beplassen om te zeggen: ‘Dit is van mij. Hier ben ik geweest. Hier ben ik koning geweest.’ Net zo bekladden wij de muren van openbare toiletten met onze namen. Hier ben ik koning geweest.

Is het ook zo met kunst? Huizen er in musea slechts dode koningen?

Puur objectief gezien is kunst niet nuttig. Kunst kan je niet eten.

Puur objectief gezien is marmer is gemetamorfoseerd kalksteen, bestaande uit zuiver calciumcarbonaat.

Maar wie heeft het nog over objectiviteit als dat zuiver calciumcarbonaat mij ontroert? Wie durft? Wie durft mij mijn illusie te ontnemen?

Sluit uw ogen en kijk. Vanaf nu ben jij hier de koning.

Kijk: dit is jouw paleis.

(sluit uw ogen)

Kijk: dit is jouw raam naar de wereld.

(sluit uw ogen)

Kijk: dit is de vrieskou buiten.

(sluit uw ogen)

Kijk: dit is een spiegel.

(sluit uw ogen)

Kijk: je bent een koning zonder kroon.

Jij, koning zonder kroon, draait je rug en achter je is je paleis al in een aquarium verandert, maar wat maakt het nog uit? Hier ben jij koning geweest.

En ja, puur objectief gezien is marmer is gemetamorfoseerd kalksteen, bestaande uit zuiver calciumcarbonaat, maar hier ben jij koning geweest.

Je zou als kritiek kunnen opwerpen dat als iets, bijvoorbeeld een steen, alles kan betekenen, het tegelijk niets meer betekent. Zo zou je kunnen vervallen in een alles-dodend nihilisme. Dat is echter absoluut niet waar ik naartoe wil. Wel wil ik een verschil maken tussen wat er fysiek aanwezig is, het materiële kunstwerk en wat de mens doet met kunst: het interpreteren, zijn fantasie loslaten. Zoals je in een boomstam een gezicht kunt herkennen, zo kan je in kunst hele werelden zien en hele werelden voelen. De verbeeldingskracht die daarvoor nodig is, lijkt voor ons een evidentie. Ik kan niet naar een object kijken zonder het als mens te bekijken. Ik kan niet naar een schilderij kijken zonder er mijn verbeelding op los te laten, simpelweg omdat ik een mens ben. We kunnen robots aanleren om te analyseren of iets "mooi" is. We kunnen robots aanleren om linken te leggen van het ene kunstwerk naar het andere, maar nooit zullen we robots kunnen aanleren om kunst te ervaren, om zichzelf, weerspiegeld door zijn verbeelding, in een kunstwerk terug te vinden.